XIRR nedir? XIRR formülü, Excel ve Google E-Tablolar'da hesaplama｜ABD ve Tayvan hisse senedi getiri örnekleri

XIRR, “para girip çıktığında yılda ortalama ne kadar kazanıldığını” hesaplayan formüldür. Her yatırımın ve her para çekmenin tarihini ve tutarını listeleyip Excel’e ya da Google E-Tablolar’a =XIRR(tutarlar; tarihler) yazmanız yeterli; yıllık getirinizi bilgisayar hesaplar.

Ancak XIRR’a girilecek verinin mantığı ABD ve Tayvan hisse senedi hesaplarında farklıdır; bu yazı bunu netleştirmek için hazırlandı. Önce acelesi olanlar için hızlı bir tablo:

Tablonun her satırının adımları ve örnekleri aşağıda ayrıntılı olarak var; ilk kez kullanıyorsanız “adım adım” bölümünü bir kez uygulamanız yeterli.

Önce Joe, XIRR’ın ne olduğunu kısaca anlatsın.

XIRR nedir?

XIRR, toplam varlığınızın getiri oranını hesaplamak için kullanılır. Bir Excel işlevinin adıdır; Microsoft’un tanımı, “dönemsel olması zorunlu olmayan bir nakit akışları tarifesinin iç verim oranını verir” şeklindedir. Sade bir dille: paranın ne zaman girip ne zaman çıktığı önemli değil, tarihi olduğu sürece hesaplanabilir.

Hesabı kolaydır; yalnızca şu dört bilgiye ihtiyacınız vardır:

• dönem başındaki toplam varlık (finansal varlıklar + nakit)
• dönem sonundaki toplam varlık (finansal varlıklar + nakit)
• dönem içindeki para çekme işlemleri
• para yatırma işlemleri

Nasıl hesaplanacağını resmî Microsoft AİÇVERİMORANI (XIRR) işlevi açıklamasında, Google E-Tablolar AİÇVERİMORANI (XIRR) açıklamasında görebilir ya da Joe’nun aşağıdaki örnekleriyle devam edebilirsiniz.

XIRR, IRR, CAGR ve TWR arasındaki farklar

XIRR en kullanışlı olanıdır; dört göstergeyi yan yana koyunca fark daha net görünür:

İlk üçü “bireysel yatırımcı bakış açısından” göstergelerdir. Fonların, yatırım danışmanlarının ya da özel sermaye fonlarının kamuya açıkladığı performansa bakıyorsanız, orada XIRR değil TWR kullanılır; bu gösterge yatırımcı davranışını bilinçli olarak ayıklar ve yalnızca portföy yönetimi stratejisinin kendisini değerlendirir.

XIRR ne kadar yüksekse o kadar iyi mi?

Evet.

Ama bu rakamı kendinizle kıyaslamayın; mutlaka piyasayla karşılaştırın, yoksa bir anlamı olmaz. Uzun vadeli piyasa referansları için CAGR yazısındaki karşılaştırma tablosuna bakabilirsiniz; örneğin ABD’de S&P 500 uzun vadede yaklaşık %10, Tayvan’da 0050 yaklaşık %8–9’dur.

Bir noktaya daha dikkat edin: XIRR getiriyi “bir yıla çevirir”. Para çok kısa süre durduğunda rakam büyür:

İki durumun XIRR’ı neredeyse aynı, ama gerçekte kazanılan para arasında 8 kat fark var. Elde tutma süresi bir yıldan kısaysa yalnızca XIRR’a bakmayın, “toplamda ne kadar kazandım” sorusuna da birlikte bakın.

Joe neden XIRR ile hesaplıyor?

Çünkü kaydedilmesi gereken bilgi azdır ve doğrudan Excel ya da Google E-Tablolar’da tutulabilir; hızlı ve pratiktir.

Joe’nun para giriş çıkışlarının zamanı çok değişkendir; XIRR için yalnızca tarihler yeterlidir. Diğer formüllere göre hem esnek hem kullanışlıdır.

XIRR formülü: işlev nasıl yazılır, arkasında ne hesaplanır?

İşlevin bağımsız değişken sırası Excel’de ve Google E-Tablolar’da aynıdır: önce tutarlar, sonra tarihler.

• Excel (Türkçe): =AİÇVERİMORANI(değerler; tarihler; [tahmin])
• Excel (İngilizce): =XIRR(values; dates; [guess])
• Google E-Tablolar (Türkçe): =AİÇVERİMORANI(nakit_akışı_tutarları; nakit_akışı_tarihleri; [oran_tahmini])

Üçüncü bağımsız değişken “tahmin değeri”dir; boş bırakılabilir, boş bırakıldığında iki program da varsayılan olarak %10 kullanır. Normal kayıt tutarken buna ihtiyaç olmaz; yalnızca sonuç hesaplanamadığında gerekir (aşağıdaki hata tablosuna bakın). Bu yazıdaki formül örnekleri görsellerdeki gibi =XIRR(...) biçiminde yazılmıştır; Türkçe Excel ya da Türkçe Google E-Tablolar kullanıyorsanız işlev adını AİÇVERİMORANI olarak değiştirin, gerisi aynıdır.

Arkasında hesaplanan şey şudur: öyle bir yıllık oran r bulmak ki her tutarı “ilk kayıttan bu yana geçen gün sayısı ÷ 365” oranında ilk güne indirgediğinizde toplam tam olarak 0 olsun.

her tutar ÷ (1 + r)^(ilk kayıttan bu yana gün sayısı ÷ 365) toplamı = 0

Bu r, XIRR’dır. Örnek A ile anlatırsak: 1.000 yatırılıyor, 364 gün sonra 1.800 oluyor; formüle koyunca −1.000 + 1.800 ÷ (1 + r)^(364 ÷ 365) = 0 olur ve r yaklaşık %80,29 çıkar. Yalnızca iki kayıt varsa kök alarak doğrudan hesaplanabilir; nakit akışı çoğalınca doğrudan çözmek mümkün olmaz. Excel cevaba tekrar tekrar deneyerek yaklaşır; bu yüzden pratikte hesap işleve ya da hesaplayıcıya bırakılır.

Excel ya da Google E-Tablolar ile XIRR hesaplama: adım adım

Adım 1: Tarihleri A sütununa, tutarları B sütununa yazın

Veriyi yerleştirirken üç noktaya dikkat edin:

• İlk veri satırına en eski kaydı yazın. Sonraki satırların sırası karışık olabilir, ama hiçbir tarih ilk satırdaki tarihten önce olmamalıdır; yoksa #NUM! görünür.
• Tarih gerçekten “tarih” olmalı, metin olmamalı. Yazdıktan sonra hücrede otomatik olarak sağa yaslanıyorsa genellikle tarihtir; sola yaslanıyorsa büyük olasılıkla metin sayılmıştır. Bu durumda =DATE(2022;11;15) ile girebilirsiniz (Türkçe Excel’de =TARİH(2022;11;15)).
• Tutara yalnızca rakam ve eksi işareti yazın; “1.800 TL” gibi metin içeren bir yazım kullanmayın.

Adım 2: Boş bir hücreye formülü girin

C2’ye (ya da herhangi bir boş hücreye) =XIRR(B2:B3; A2:A3) yazın. Önce tutarları, sonra tarihleri seçin; iki aralığın satır sayısı aynı olmalıdır.

Bundan sonra her yeni kayıtta iki aralığı birlikte uzatın; örneğin üç kayıt olunca =XIRR(B2:B4; A2:A4) yapın.

Adım 3: Enter’a basın, sonra yüzdeye çevirin

İlk çıkan sonuç 0,8029 gibi bir ondalık sayıdır; okunması kolay olsun diye yüzdeye çevirin:

• Excel: “Giriş” sekmesindeki “%” düğmesine basın. Varsayılan olarak ondalık basamak göstermez; %80 gördüğünüzde “Ondalık Artır” düğmesine iki kez basınca %80,29 olur.
• Google E-Tablolar: araç çubuğundaki “%” düğmesine (yüzde biçimi) basın; doğrudan %80,29 görünür.

Pozitif mi negatif mi? XIRR’ın işaret kuralı

XIRR hesaba “sizin cebinizden” bakar: cebinizden hesaba giren para negatif, hesaptan cebinize dönen para pozitiftir.

En sık yapılan hata, yatırılan tutarı da pozitif yazmaktır. Tutarların hepsi pozitif olunca XIRR cevap bulamaz ve doğrudan #NUM! döndürür:

Hesaplanmıyor mu? XIRR’da sık görülen hatalar

İlk dört #NUM! durumu ve geçersiz tarihten kaynaklanan #VALUE!, Microsoft’un resmî açıklamasında listelenen durumlardır. Metin olarak saklanan tarihlerin ve metin içeren tutarların hangi hatayı vereceğini resmî açıklama belirtmez, yalnızca metin tarihlerin sorun çıkarabileceği konusunda uyarır; bu yüzden en güvenlisi her zaman gerçek tarih ve düz rakam kullanmaktır. Bir hata gördüğünüzde tablonun ilk satırından aşağı doğru kontrol edin; nedeni genellikle ilk iki satırda bulursunuz.

ABD hisse senetlerinde XIRR: çözümlü örnekler

ABD borsasındaki getirinizi XIRR ile hesaplamak basit ve pratiktir. Çünkü ABD’deki sistemde hisse senedi hesabı ile nakit hesabı birleşiktir.

Örneğin Joe, Firstrade ve Charles Schwab’ı kullanırken yalnızca toplam varlığa bakar; bu rakam nakit alım gücü ile hisselerin piyasa değerini zaten toplar.

Böyle bir yapı, XIRR kullanmayı çok kolaylaştırır.

XIRR Örnek A: Hesaba 1.000 yatırıldı, tamamıyla hisse alındı, bir yıl sonra her şey satıldı

Adım adım mantık:

• 2022-11-15: Hesaba 1.000 yatırıldı ve tamamıyla hisse alındı.
  • O gün 1.000’in tamamının hisseye gittiğini, hiç nakit kalmadığını varsayıyoruz.
• 2023-11-14: Hisselerin tamamı satıldı; piyasa değeri 1.800.
• XIRR şöyle görünür: =XIRR(B2:B3; A2:A3)
  • Tutarlar: −1.000 ve 1.800
  • Tarihler: yukarıdaki iki tarih

E-tablo, yukarıdaki 2. adımdaki görselin aynısıdır; sonuç %80,29.

XIRR Örnek B–D: Harcanmayan nakit, hesapta kalan temettü ve temettünün yeniden yatırılması ayrıca kaydedilmez

Sonraki üç örneğin hepsinde 2022-11-15’te hesaba 1.000 yatırılıyor, 700 ile hisse alınıyor, 300 anapara nakit olarak bekliyor ve 2023-11-14’te her şey satılıyor. Örnek A’nın rakamlarından ayırt etmek için burada dönem sonu piyasa değerinin 1.800 yerine 1.500 olduğunu varsayalım.

Üç örnekte de karar aynı soruya dayanır: Bu para hesaptan çıktı mı? Çıkmadıysa kaydetmeye gerek yok. Dolayısıyla üç örnekte de yalnızca iki kayıt vardır: 2022-11-15’te −1.000 ve 2023-11-14’te +1.500; XIRR üçünde de %50,17’dir. Örnek A’ya göre %50,17’ye düşmesinin tek nedeni, piyasa değerinin 1.500 olmasıdır.

Dönem sonundaki piyasa değeri değişmediği sürece ayrıca hiçbir şey kaydetmeniz gerekmez; ABD hesaplarında XIRR kullanmanın bu kadar pratik olmasının nedeni budur.

XIRR Örnek E: Hesaba 1.000 yatırıldı, 700’üyle hisse alındı, 300 nakit bekletildi, arada 50 nakit temettü alındı ve DRIP kullanıldı, ayrıca Starbucks harcaması için 300 çekildi, bir yıl sonra her şey satıldı

Bu örnekte durum oldukça farklı: Starbucks’ta harcamak için 300 çekildi, yani hesaptan para çıktı.

Adım adım mantık:

• 2022-11-15: Hesaba 1.000 yatırıldı.
  • 700 ile hisse alındı, 300 nakit olarak kaldı.
• 2023-04-21: Starbucks harcaması için 300 çekildi.
  • Hesaptan 300 nakde çevrilip çekildiği için bu nakit akışı pozitif 300 olarak yazılır.
  • Kalan hisseler dönem sonunda piyasa fiyatından satılana kadar bekletilir.
• 2023-08-01: 50 nakit temettü ödendi ve otomatik olarak yeniden yatırıldı.
  • Örnek D’deki gibi hesaptan çekilmediği için kaydetmeye gerek yok.
• 2023-11-14: Hisselerin tamamı satıldı; piyasa değeri 1.500.
• XIRR şöyle görünür: =XIRR(B2:B4; A2:A4)
  • Tutarlar: −1.000, 300 ve 1.500
  • Tarihler: yukarıdaki üç tarih (temettü günü listeye eklenmez)
• XIRR’ın yükselmesinin nedeni, 300 nakit çekildikten sonra dönem sonu değerin yine 1.500’de kalmasıdır.
  • Bu, getirinin daha iyi olduğu anlamına gelir; dolayısıyla XIRR de doğal olarak daha yüksektir.

Tayvan hisse senetlerinde XIRR: çözümlü örnek

Tayvan borsası ile ABD borsası arasındaki en büyük fark hesap yapısındadır: Tayvan’da aracı kurumdaki menkul kıymet hesabında yalnızca hisseler durur, para ise ayrı bir banka hesabında, “takas hesabında” tutulur. Hisse alırken aracı kurum parayı takas hesabından çeker; hisse satışından gelen para takas hesabına döner, nakit temettüler de genellikle takas hesabına yatırılır.

Bu yüzden Tayvan hisselerinde XIRR kullanırken ilk adım, “hesabın” nereye kadar sayılacağına karar vermektir. Yaygın iki yöntem vardır:

• Takas hesabı yalnızca yatırım için kullanılıyorsa: “hisselerin piyasa değeri + takas hesabındaki para” tek bir hesap sayılır; bu, yukarıdaki ABD örnekleriyle birebir aynıdır. Yalnızca dışarıdan takas hesabına para aktarıldığında ya da takas hesabından harcamak için para çıkarıldığında kayıt yapılır.
• Takas hesabı aynı zamanda maaş hesabı ya da günlük harcama hesabıysa: para giriş çıkışları birbirine karışır; bu durumda yalnızca hisselerin kendisine bakılır. Her alım negatif yazılır (alım tutarı komisyon dâhil); her satış (komisyon ve işlem vergisi düşüldükten sonra hesaba gerçekte geçen tutar) ve her nakit temettü girişi pozitif yazılır; dönem sonunda henüz satılmamış hisselerin piyasa değeri pozitif olarak yazılır.

XIRR Örnek F: Tayvan’da takas hesabı günlük harcamalarla ortak kullanılıyor, arada bir kez nakit temettü alındı

Adım adım mantık:

• 2023-01-10: Bir ETF alındı, toplam 120.000 (komisyon dâhil).
  • Nakit akışı −120.000 olarak yazılır.
• 2023-07-20: 2.000 nakit temettü takas hesabına geçti, sonra günlük harcamalarla birlikte harcandı.
  • Para “hisseler” hesabından çıktığı için +2.000 olarak yazılır.
• 2024-01-10: Hisseler henüz satılmadı; o günkü piyasa değeri 140.000.
  • Dönem sonu piyasa değeri +140.000 olarak yazılır.
• XIRR şöyle görünür: =XIRR(B2:B4; A2:A4)
  • Tutarlar: −120.000, 2.000 ve 140.000
  • Tarihler: yukarıdaki üç tarih

Üç nakit akışıyla XIRR yaklaşık %18,47 çıkar. O 2.000’lik temettüyü kaydetmeyi unutup yalnızca −120.000 ve 140.000’i hesaplarsanız XIRR yaklaşık %16,67’ye düşer; getiri neredeyse 2 yüzde puanı olduğundan düşük görünür. Takas hesabı ortak kullanılıyorsa nakit temettü mutlaka kaydedilmelidir; hisse temettüsü (bedelsiz hisse) ise ayrıca kaydedilmez, çünkü doğrudan dönem sonundaki hisse piyasa değerine yansır.

Tek tabloda özet: hangi olaylar nakit akışı olarak kaydedilir?

Tabloda “ABD”, nakit ve hisselerin aynı hesapta durduğu hesabı; “Tayvan (ortak)” ise günlük harcamalarla ortak kullanılan ve yalnızca hisselere bakılan takas hesabını gösterir.

Aslında tek bir kural var: yalnızca “para sizin tanımladığınız hesaba girip çıktığında” bir kayıt yapın, sonunda toplam piyasa değeriyle kapatın. Örnek A’dan F’ye kadar hepsi bu tek kuralın uygulamasıdır; takas hesabını yalnızca yatırım için kullananlar doğrudan ABD sütununa göre kayıt yapabilir.

Elle hesaplamak istemiyor musunuz? XIRR hesaplayıcısını kullanın

Excel’i açıp XIRR işlevini kendiniz kurmak istemiyorsanız Joe’nun hazırladığı çevrimiçi aracı kullanabilirsiniz: XIRR hesaplayıcısı. Her nakit akışının tarihini ve tutarını yapıştırın (yatırdığınız tutarlar negatif, dönem sonu piyasa değeri pozitif); araç yıllık getirinizi doğrudan hesaplar, formül ezberlemeniz ya da veriyi belirli bir düzende hazırlamanız gerekmez. Aracın arayüzü şu an yalnızca Geleneksel Çince; ancak tarih ve tutar girişi aynı şekilde çalışır. Yukarıdaki ABD ve Tayvan örneklerinin cevaplarını bu araçla kontrol edebilirsiniz.

XIRR hakkında sık sorulan sorular

XIRR ne demek?

XIRR, Excel ve Google E-Tablolar’daki bir işlevdir; “para düzensiz zamanlarda girip çıktığında yılda ortalama ne kadar getiri elde edildiğini” hesaplar. İç verim oranının (IRR) bir türüdür; farkı, sabit aralık gerektirmemesidir: her yatırım ve para çekme işleminin tarihi ve tutarı olduğu sürece hesaplanabilir. Bu yüzden kendi hesabınızın gerçek yıllık getirisini hesaplamak için çok uygundur. Türkçe Excel’de ve Türkçe Google E-Tablolar yardım sayfasında işlevin adı AİÇVERİMORANI’dır; İngilizce sürümlerde XIRR.

XIRR formülü nasıl yazılır?

Yazımı =XIRR(tutar aralığı; tarih aralığı) şeklindedir. Örneğin tarihler A2:A3’te, tutarlar B2:B3’teyse =XIRR(B2:B3; A2:A3) girin (Türkçe Excel’de ve Google E-Tablolar’da işlev adı AİÇVERİMORANI: =AİÇVERİMORANI(B2:B3; A2:A3)). Üçüncü bağımsız değişkene bir tahmin değeri yazılabilir; yazılmazsa varsayılan %10’dur.

Arkasındaki mantık şudur: her tutarı “ilk kayıttan bu yana geçen gün sayısı ÷ 365” oranında ilk güne indirgediğinizde toplamı 0 yapan yıllık oranı bulmak. Bu oran XIRR’dır.

XIRR ile IRR arasındaki fark ne?

IRR, her nakit akışı arasındaki aralığın aynı olduğunu (örneğin yılda bir kez) varsayar ve yalnızca kaçıncı dönem olduğuna bakar; XIRR ise gerçek tarihlere göre, yılı 365 gün sayarak indirger, bu yüzden paranın ne zaman girip çıktığı fark etmez. Kişisel hesaplarda para yatırma ve çekme zamanları genellikle düzensiz olduğundan XIRR daha doğru sonuç verir.

XIRR’da tutarlar pozitif mi negatif mi yazılır?

Cebinizden hesaba koyduğunuz para (yatırım, para yatırma) negatif yazılır; hesaptan cebinize dönen para (çekim, satıştan hesaba geçen tutar) ve dönem sonundaki hesap toplam değeri pozitif yazılır. Hesapta kalan temettü ve faizler kaydedilmez.

XIRR neden #NUM! hatası veriyor?

En yaygın neden, tutarların hepsinin pozitif (ya da hepsinin negatif) olmasıdır; XIRR en az bir negatif ve bir pozitif tutar ister (Türkçe Excel’de bu hata #SAYI! olarak görünür). Diğer nedenler: ilk satırdaki tarihten önceki bir tarih olması, tutar ve tarih hücrelerinin sayısının farklı olması ya da 100 denemede sonuç bulunamaması (bu durumda üçüncü bağımsız değişkene yakın bir tahmin değeri yazabilirsiniz).

Görünen hata #VALUE! ise (Türkçe Excel’de #DEĞER!) büyük olasılıkla tarih geçersizdir, örneğin var olmayan bir tarih yazılmıştır; tarihin metin olarak saklanması da sorun çıkarabilir. Microsoft, tarihleri DATE(yıl;ay;gün) ile girmeyi önerir (Türkçe Excel’de TARİH).

Nakit temettü XIRR’a kaydedilir mi?

Temettünün sizin tanımladığınız hesaptan çıkıp çıkmadığına bakın. ABD tipi hesapta temettü hesapta kalıyorsa ya da temettü yeniden yatırım planıyla (DRIP) yeniden yatırılıyorsa kaydetmeye gerek yoktur; dönem sonu toplam değer onu zaten içerir. Tayvan’daki takas hesabı günlük harcamalarla ortak kullanılıyor ve yalnızca hisselerin kendisine bakılıyorsa, nakit temettü hesaba geçtiğinde pozitif bir tutar olarak kaydedilmelidir; unutulursa getiri olduğundan düşük görünür (bu yazıdaki Örnek F: %18,47, %16,67’ye düşer). Hisse temettüsü (bedelsiz hisse) ayrıca kaydedilmez, dönem sonu piyasa değerine yansır.

XIRR mı CAGR mı kullanmalıyım?

Tek bir yatırım varsa ve arada ek alım ya da para çekme yoksa ikisi neredeyse aynı sonucu verir; CAGR yeterlidir (CAGR açıklaması). Arada düzenli yatırım, ek alım ya da para çekme varsa CAGR yanıltıcı olur; XIRR kullanmanız gerekir.

Para birkaç ay durdu, XIRR neden bu kadar yüksek çıkıyor?

Çünkü XIRR getiriyi “bir yıla” çevirir. 1.000, 2 ay (örneğin 1 Ocak’tan 1 Mart’a, toplam 59 gün) sonra 1.100 olursa yalnızca %10 kazanılmıştır, ama XIRR yaklaşık %80,33 çıkar; bu, 1 yılda %80 kazanılan sonuçla (yaklaşık %80,29) neredeyse aynıdır. Elde tutma süresi bir yıldan kısaysa gerçekte ne kadar kazandığınıza da mutlaka bakın.

XIRR ne kadar olursa iyi sayılır?

Yalnızca kendinizle değil, piyasayla karşılaştırdığınızda anlamlıdır. Uzun vadeli, temettüler dâhil yaklaşık değerlerle: ABD’de S&P 500 yaklaşık %10, Tayvan’da 0050 yaklaşık %8–9 (CAGR yazısındaki karşılaştırma tablosu). XIRR negatif de olabilir; örneğin 1.000 bir yıl sonra yalnızca 600’e düşerse XIRR yaklaşık −%40’tır.

Joe’nun Tayvan Servet Raporu serisi

Joe, servetle ilgili gördüklerini ve öğrendiklerini bir seri hâlinde topladı; serinin adı “Joe’nun Tayvan Servet Haritası”.

Amaç cevap vermek değil, insanların nerede durduklarını görmelerini sağlamak; bu verilerin kendinizi daha iyi tanımanıza yardımcı olmasını umuyor.

Tayvan Servet Raporu serisinin dizin sayfası (Çince özgün yazı)

Bu yazı kişisel bir araştırma notudur, yatırım tavsiyesi değildir.

Anahtar kelimeler: XIRR, XIRR nedir, XIRR formülü, XIRR işlevi, Excel XIRR, AİÇVERİMORANI, Google E-Tablolar XIRR, yıllık getiri hesaplama